• تاریخ : ۲۴ام بهمن ۱۳۹۶
  • موضوع : اسلیک

سومین پرونده ژئوپارک جهانی ایران برای ثبت در یونسکو، باز شد. «طبس» که عنوان بهشت زمین شناسی را یدک می‌کشد به عنوان سومین ژئوپارک پیشنهادی ایران برای ثبت جهانی مطرح شده هست.

قشم به عنوان نخستین ژئوپارک ایران و خاورمیانه سال  ۱۳۸۵ (۲۰۰۶) درشبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو ثبت شد، اما به خاطر ناتوانی در اجرای استانداردهای جهانی، در سال ۱۳۹۱ از این فهرست خارج شد. این ژئوپارک اردیبهشت‌ماه امسال پس از رفع مشکلات، دوباره تاییدِ شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو را دریافت کرد و به فهرست جهانی بازگشت.

پرونده ژئوپارک ارس نیز از سال ۱۳۸۷ باز و برای ثبت جهانی به یونسکو پیشنهاد شد که هنوز به سرانجام نرسیده هست. ایران همزمان درحال آماده کردن پرونده سومین ژئوپارک برای ثبت در یونسکو هست.

وصال یحیی شیبانی، مدیر ژئوپارک و نماینده معاونت استانداری و فرمانداری ویژه طبس در امور جهانی شدن ژئوپارک که عضوهیات علمی دانشگاه پیام نور این شهرستان هست و از سال ۱۳۸۹ به همراه سه تن از دانشجویانش در رشته زمین‌شناسی، مطالعات این ژئوپارک را آغاز کرد و از سال گذشته نیز با اضافه شدن رییس پیشین اداره منابع طبیعی طبس به این گروه کوچک، رسما پرونده سومین ژئوپارک ایران را برای ثبت جهانی باز کردند، درباره جزییات آن و نگاه‌های محافظه کارانه‌ای که روند پیگیری این پرونده را کمی با سنگ‌اندازی روبرو کرده هست به خبرنگار ایسنا توضیح داد.

او گفت: مطالعات اولیه‌ی درباره ژئوپارک طبس از ابتدای سال ۱۳۸۹ شروع شد، مرحله نخست شناسایی سایت‌ها و نام‌گذاری آن‌ها بود. فیلمی هم با عنوان ژئوتوریسم طبس ساخته شد. همزمان با مطرح شدن شرکت‌های دانش بنیان در کشور، ما هم شرکتی را با این عنوان در شهرستان طبس راه‌اندازی کردیم که از یزد حمایت می‌شد. آن زمان طبس جزو استان یزد بود. از آنجا که هیات علمی دانشگاه بودم، حمایت‌ها و خدمات کوچکی را از دانشگاه طبس نیز دریافت می‌کردیم تا کارهای مطالعاتی را پیش ببریم.

وی افزود: نتیجه مطالعات انجام شده را در کتاب اطلس میراث‌زمین شناختی طبس گردآوری کردیم که تمام ژئوسایت‌های ملی و بین‌المللی در آن به تفکیک مشخص شده که در نشست اردیبهشت‌ماه سال ۹۷ در قشم رونمایی می‌شود. طرح ژئوپارک طبس از سال گذشته وارد فاز اجرایی شده هست که نخست ثبت ملی آن را که در سازمان زمین‌شناسی انجام می‌شود، پیگیری می‌کنیم و سپس جهانی شدن آن را محقق خواهیم کرد.

مدیر ژئوپارک طبس درباره بازه‌ی زمانی اجرای استانداردها در این منطقه، اظهار کرد: برنامه نخست آموزش دبستان‌ها، دبیرستانی‌ها و معلمان هست. پس از آن کارگاه‌هایی برای مسؤولان و مردم محلی برگزار می‌شود تا ژئوپارک را درک کنند تا ابتدای سال آینده اقدامات اجرایی را برای ثبت ملی انجام دهیم و سپس ثبت جهانی را پیگیری کنیم.

برخی مسؤولان، ژئوپارک را ترویج بی‌فرهنگی می‌دانند و آن را به گردشگری ناسالم ربط می‌دهند و چون پای یونسکو وسط هست، برخی هم آن را به جریان سند ۲۰۳۰ ربط داده‌اند! متاسفانه هنوز مفهموم ژئوپارک هضم و درک نشده هست

وی بیان کرد: متاسفانه برخی مسؤولان با ژئوپارک آشنا نیستند، برخی از آن‌ها نیز رسما اعلام کردند؛ ژئوپارک ترویج نوعی بی‌فرهنگی هست.

شیبانی درباره علت ترویج این دیدگاه در بین مسؤولان، گفت: اداره میراث فرهنگی و گردشگری باید مدیریت بهتری داشته باشد، اما تا کنون کمرنگ بوده هست. در تاسوعا و عاشورایی گروهی از مسافران شادی کرده بودند که برخی مسؤولان آن گردشگری ناسالم را به ژئوپارک ارتباط دادند، درحالی‌که جذب گردشگر بخشی از فعالیت‌های ژئوپارک هست و با آن فعالیت‌های ناسالم ارتباطی ندارد. از طرفی برخی گمان می‌کنند چون نام یونسکو وسط هست حتما ارتباطی با جریان سند ۲۰۳۰ دارد.  

وی بیان کرد: متاسفانه هنوز ژئوپارک برای مسؤولان محلی هضم نشده، ما می‌خواهیم آن‌ها و مردم محلی دید روشنی نسبت به ژئوپارک پیدا کنند.

مدیر ژئوپارک درپاسخ به این پرسش که ژئوپارک قرار هست چه تغییری را در زندگی و اقتصاد مردم ایجاد کند و چگونه مزایای آن برای جامعه محلی و مسؤولان تفهیم شده هست؟ گفت: ما یک سال هست که کار رسمی ژئوپارک طبس را شروع کرده‌ایم، در تمام جلساتی که گذاشته می‌شود سعی می‌کنیم این مفهوم را واضح بیان کنیم که ژئوپارک یعنی توسعه پایدار و اقتصادی که از دانش بومی مردم گرفته می‌شود، هرچند ابتدای کار در برابر زمین‌شناس‌ها جبهه ای گرفتند، اما هنگامی که پروفسور مارتینی ـ رییس شورای عالی شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو ـ تاکید کرد که پایه و اساس ژئوپارک زمین‌شناسی هست، اما همه مفهوم آن در این علم خلاصه نمی‌شود، ژئوپارک ترکیبی از فرهنگ، هنر، حیات وحش، طبیعت، مذهب و اقتصاد محلی هست. با این حال شهر کوچک هست و کار بیشتری را می‌طلبد. ما به زمان و جلسات بیشتری نیاز داریم تا دیگران را متقاعد کنیم.

وی افزود: همین الان که آموزش‌های محلی شروع شده، مردم در برابر آن جبه گرفته‌اند تا آن‌ها توجیه شوند که طبس قرار هست از طریق استاندارد یونسکو شناخته شود و برند جهانی بگیرد، قطعا زمان زیادی صرف خواهد شد. هرچند حمایت فرماندار خیلی در این مسیر کمک خواهد کرد.

این استاد زمین‌شناسی تاکید کرد: اجرای این طرح کمک می‌کند روستاهای هدف گردشگری، همیار ژئوپارک شوند، هدف این هست وقتی استانداردها اجرا شد، از آن سایت حفاظت شود، مثلا در کال جنی به هر شکلی تور اجرا می‌شود ماشین داخل دره تردد می‌کند، ما باید ژئوتریل‌هایی تحت استاندارد یونسکو اجرا کنیم تا این سایت حفظ شود. ژئوپارک دنبال گردشگر تخصصی هست. افرادی که برای تفریح دنبال آتش روشن کردن و خراب کردن محیط هستند، یا سرمایه‌گذاری که دنبال کافی‌شاپ هست، جامعه هدف ما نیست، این فعالیت‌ها برای ژئوپارک قابل هضم نیست.

شیبانی درباره‌ی همسو بودن اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری طبس و یا استان خراسان جنوبی با توجه به این‌که اشتراکات فعالیت آن‌ها در سایت‌هایی که جاذبه‌ی گردشگری محسوب می‌شود، اظهار کرد: ژئوپارک به تنهایی به اهدافش دست پیدا نمی‌کند و باید تحت حمایت حاکمیت محلی باشد که فرماندار طبس تا کنون خیلی بیشتر از اداره میراث فرهنگی حامی این پروژه بوده هست. اداره میراث فرهنگی طبس نه تنها همکاری زیادی با ژئوپارک نداشته، بلکه مشکلاتی هم ایجاد کرده هست. مثلا مدیریت سایت طبیعی «کال جنی» که یکی از مهم‌ترین سایت‌های ژئوپارک به شمار می‌آید و رییس شورای عالی شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو را نیز شگفت‌زده کرده بود، به بخش خصوصی واگذار شد تا در منظر طبیعی آن منطقه دست ببرد، کاری که جزو قوانین و استانداردهای جهانی ژئوپارک‌ها نیست.

او افزود: به هر حال ما با اداره میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان طبس صحبت کردیم که مجوز این سرمایه‌گذاری در سایت طبیعی «کال جنی» تمدید نشود. از آن‌ها خواستیم از اجرای پروژه‌ای که تعریف شده مانع شوند، هرچند که ژئوپارک اهرم و ابزار قانونی لازم و کافی برای مقابله با ناهنجاری‌های این چنینی ندارد، اما اگر اداره میراث فرهنگی با  ژئوپارک هماهنگ باشد، می‌توان اداره حفاظتی را ایجاد کرد که در کنار آن اداره‌های محیط زیست و صنعت، معدن و تجارت هم قرار گیرند، همه این‌ها باید با هم هماهنگ باشند تا ژئوپارک به نتیجه برسد.

وی ادامه داد: ژئوپارک طبس قراردادی با اداره میراث فرهنگی و گردشگری این شهرستان دارد که برای ثبت ملی سایت‌ها باید از ما کمک بگیرد، درحالی‌که در پرونده ثبت ملی تعدادی از سایت‌ها با وجود دریافت اطلاعات از این گروه، اما هیچ اشاره‌ای به فعالیت‌ها و یا حتی نام آن‌ها نشده هست. مصداق آن پرونده کال جنی طبس هست. بالاخره برای تهیه این اطلاعات اعضای ژئوپارک که دانشجویان زمین‌شناسی هستند تلاش زیادی کرده‌اند و می‌خواهند دستاورد زحمات خود را ببینند.

ژئوپارک مخفف پارک زمین‌شناسی (Geology Park) هست، سرزمین‌هایی که پدیده‌های زمین‌شناسی، باستان‌شناسی، اکولوژیکی و فرهنگی را در خود جای داده‌اند. یونسکو به منظور درک دوره‌های زمین‌شناسی مناطقی را به عنوان ژئوپارک مشخص کرده هست. ایده‌ی تاسیس ژئوپارک در سال ۱۹۹۹ عملی شد

او درباره مزاحمت معادن در ثبت ژئوپارک، گفت: اتفاقا معدن ذغال سنگ طبس اسپانسر ژئوپارک هست و در تجهیز و آماده‌سازی موزه زمین‌شناسی طبس بسیار همراه بوده و حتی از طرح گسترش موزه ژئوپارک در زمینی به وسعت دوازده سیزده هکتار استقبال کرده هست. هرچند ما یکی از جاذبه‌هایمان را به خاطر یکی از معادن از دست دادیم، غار جهنم که از نظر زمین‌شناسی، سایت ارزشمندی به شمار می‌آمد به خاطر اجحاف یک معدن، نابود شد.

نماینده معاونت استانداری و فرمانداری ویژه طبس در امور جهانی شدن این ژئوپارک درباره‌ی میزان مشارکت و همکاری اداره محیط زیست نیز گفت: در کارگروه، بیشتر نماینده منابع طبیعی حضور دارد. البته ما فعلا از محیط زیست کمک یا همراهی نخواسته‌ایم، هرچند گروهی که روی یوزپلنگ آسیایی ـ که طبس از مهمترین زیستگاه‌های آن به شمار می‌آید ـ کار می‌کنند، با ما خیلی همراه بوده‌اند.

به گفته شیبانی، ژئوپارک طبس بیش از ۵۰ ژئوسایت را در برمی‌گیرد که باید اولویت‌بندی و معرفی شوند، چرا که شاید همه آن‌ها برای ثبت معرفی نشوند.

ژئوپارک طبس علاوه‌بر پدیده‌های زمین‌شناسی، معادنی چون فلورین و ذغال سنگ، روستاهای تاریخی که از نظر معماری ارزشمند شناخته شده‌اند و قطب‌های مذهبی و مردم‌شناسی را نیز در برگرفته هست که اشاره‌ی کوتاهی به برخی از آن‌ها می‌شود؛

«کال جنی»، از مهم‌ترین ژئوسایت‌های طبس به شمار می‌آید که در شمال این شهرستان و تقریبا در ۳۵ کیلومتری مرکز شهر طبس و در نزدیکی روستایی به نام ازمیغان که محل کِشت برنج هست، قرار دارد. در کوه‌های منتهی به این دره، قدیمی‌ترین فسیل به قدمت بیش از ۱۶۰میلیون سال پیدا شده که در موزه زمین‌شناسی شهر طبس می‌توان آن را دید. پروفسور مارتینی، رییش شورای عالی شبکه جهانی ژئوپارک‌ها از وجود چنین دره‌ای در ایران بسیار شگفت‌زده شد و آن را با گرند کنیون آمریکا قیاس کرد.

«کال سر در» یا همان چشمه مرتضی علی که در بستر رودخانه‌ی آن همزمان چشمه‌های آبگرم و سرد سرازیر شده هست، یکی از اصلی‌ترین تفرجگاه‌ها طبس هست. کال در زبان محلی این منطقه به معنی دره هست. چشمه مرتضی علی در مسیر روستای خُرو و در ۲۷ کیلومتری طبس واقع شده و در انتها به طاق شاه عباسی ختم می‌شود.

تاق یا سد شاه عباسی، در انتهای کال سر در و ۵۰۰ متر بعد از چشمه آبگرم مرتضی علی واقع شده که تخمین زده می‌شود ۲۵ متر ارتفاع داشته باشد. برخی کارشناسان برخلاف نامی که روی این طاق گذاشته شده، قدمت آن را تا ۷۰۰ سال تخمین زده‌اند.

اصفهک، روستایی که در زلزله سال ۵۷ طبس آوار و کاملا خالی از سکنه شد، اکنون یکی از مهم‌ترین ژئوسایت‌ها به لحاظ معماری و فرهنگی به شمار می‌آید. این روستا مدتی هست با احیا و بازگرداندن خانه‌های مخروبه به چرخه اقامتگاه‌های بومگردی یکی از اصلی‌ترین جاذبه‌های گردشگری طبس شده هست. اصفهک پاتوق معمارانی از سراسر جهان هست. این روستا که قدمت آن تا ۴۰۰ سال تخمین زده شده، در میان نخلستان‌ها محصور و زمینه‌ی آن به کوه‌های برفی مزین شده هست.

کُریت از دیگر روستاهای طبس هست که در زلزله بیشترین تخریب را داشته و هنوز در قبرستان آن که در بلندی روستا واقع شده می‌توان آرامگاه جان باختگان آن حادثه تلخ را یافت. مردم روستا هیچ‌وقت حاضر نشدند به کریت برگردند، اما یک سال هست کاروانسرای آن احیا و به اقامتگاه بومگردی تبدیل شده هست. در کریت دو آب‌انبار بازمانده از دوران قاجار و صفوی دیده می‌شود که البته کارشناسان میراث فرهنگی احتمال می‌دهند قدمت آب‌انبار صفوی به سلجوقی برسد. در روستا آوارهایی بازمانده از ایران باستان نیز دیده می‌شود.

پشته سیاه یا سرزمین سیاه که در ۱۲۰ کیلومتری طبس واقع شده، تقریبا سرزمینی ناشناخته هست که در وسعتی گسترده با سنگ‌های سیاه آتشفشانی پوشیده شده هست.

کوه‌های رنگی در حاشیه روستای پیکوه در مسیر دشت سیاه که براحتی از حاشیه جاده قابل مشاهده هست.

نای‌بند روستایی که به ماسوله کویر شهره هست و در ۲۲۵ کیلومتری طبس و در مسیر راور کرمان واقع شده هست، از دیگر ژئوسایت‌های طبس به شمار می‌آید که معماری آن قابل توجه آمده هست.

دیگ رستم، چشمه‌ی آبگرمی هست که فقط ۵ دقیقه با نای‌بند فاصله دارد و به خاطر  استخرهای آن‌که در حاشیه جاده واقع شده، استراحتگاه راننده‌های کامیون‌های ترانزیت و البته کرمانی‌ها هست. از دور دست می‌توان حرارت این چشمه آبگرم را دید. به گفته محلی‌ها دمای این چشمه به ۹۰ درجه هم رسیده هست!

سد کُریت که قدمت آن برابر با طاق عباسی تخمین زده شده از بلندترین سدهای قوسی جهان تا اوایل قرن بیستم به شمار می‌آمد. این سد در ۶۰ کیلومتری طبس واقع شده و دسترسی آن برای عموم آزاد نیست.

امامزاده حسین بن موسی‌الکاظم (ع) که روایت شده برادر امام رضا (ع) هست که در زلزله ۵۷ کاملا تخریب و از سوی آستان قدس رضوی دوباره بازسازی شد. این امامزاده به دلیل جایگاهی که در میان مردم منطقه دارد به عنوان سایت مذهبی در ژئوپارک مطرح شده هست.

آموزش جامعه محلی ـ روستای اصفهک ـ با هدف توانمندسازی و همیاری جامعه محلی در ژئوپارک.

سمیه حسنلو – ایسنا

انتهای پیام

اشتراک در شبکه اجتماعی

گوگل پلاس فیسبوک تویتر لینکدین دیگ کلوب فیسنما